Czy prawo spadkowe dotyczy ubezpieczeń na życie? Cz. II
Zastanówmy się, jak w świetle prawa spadkowego traktowane są środki z ubezpieczeń na życie?
Dziedziczenie na mocy testamentu
Testament jest jedyną i wyłączną formą rozporządzenia majątkiem osoby fizycznej na wypadek jej śmierci. Z uwagi na jej doniosłość prawo wymaga zachowania określonych w kodeksie cywilnym form testamentu dając jednocześnie osobie sporządzającej testament (testatorowi) pełną swobodę rozporządzania własnym majątkiem.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt charakteru prawnego testamentu jako czynności prawnej. Jej skutki powstają dopiero w chwili śmierci testatora, co w praktyce oznacza, że sporządzony przez niego testament tak długo jak testator żyje, może być z łatwością przez niego odwołany. W tym zakresie testator ma do wyboru: albo najzwyczajniej zniszczyć testament, co niweczy jego skuteczność, albo sporządzić nowy testament, w którym odwoła poprzedni. W tym ostatnim przypadku możliwe jest sporządzenie zupełnie nowego testamentu lub wprowadzenie zmian na starym.
Kodeks cywilny zawiera szczególny rygoryzm dla nieważności testamentu. Wprowadza on zasadę, że testamentem może być objęte rozporządzenie tylko jednej osoby. Oznacza to, że nieważnym będzie sporządzenie wspólnego testamentu np. przez małżonków. Kodeks przewiduje również sytuacje powodujące nieważność testamentu, a wynikające z okoliczności, w jakich został on sporządzony. Ta regulacja, oparta na ogólnej zasadzie wad oświadczenia woli, przewiduje, że nieważnym będzie testament sporządzony pod wpływem błędu, groźby lub w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Dla ważności testamentu zastosowano większy rygoryzm niż przy ogólnych zasadach wad oświadczenia woli. Przesłanka błędu będzie spełniona, jeżeli dotyczy on zarówno okoliczności jak i treści testamentu i zawsze powoduje bezwzględną nieważność testamentu.
Również nieważny jest testament sporządzony pod wpływem groźby, przy czym jej charakter należy oceniać w sposób odpowiadający subiektywnemu odczuciu testatora.
Czy spadek jest zawsze korzystny?
Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz odpowiedzialności za długi spadkowe.
Przepisy te stosuje się również do odpowiedzialności spadkobierców za:
• zaległości podatkowe,
• odsetki za zwłokę od zaległych podatków,
• koszty postępowania podatkowego,
• zaliczki na naliczony podatek od towarów i usług oraz ich oprocentowanie,
• opłaty prolongacyjne,
• koszty postępowania podatkowego,
• koszty upomnienia i koszty postępowania egzekucyjnego wobec spadkodawcy powstałe do dnia otwarcia spadku.
Oprócz tych kosztów są jeszcze zobowiązania, wynikające z Kodeksu Pracy oraz zobowiązania wobec ZUS. Do odpowiedzialności spadkobierców zalicza się również rozliczenie ze wszystkimi kontrahentami, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej.
Gdy przyjmujemy spadek, trzeba się dobrze orientować w tym, co stanowi jego aktywa a co pasywa, aby nie okazało się, że nie tylko wydamy cały otrzymany spadek, ale uszczuplimy również nasz majątek.
Ubezpieczenie na życie a prawo spadkowe
Suma ubezpieczenia nie należy do spadku po zmarłym ubezpieczonym. Oznacza to, że wskazana osoba, uprawniona do otrzymania tej sumy, czyli uposażona, otrzyma pieniądze z polisy niezależnie od postępowania spadkowego. Polisa bowiem jest wyłączona z takiego postępowania, czyli w ogóle nie jest brana pod uwagę. Osoba uposażona nie zapłaci również podatku od spadku.
Spadek a lokata bankowa albo fundusz inwestycyjny
Środki zgromadzone w banku i w funduszu inwestycyjnym są dziedziczone na zasadach ogólnych prawa spadkowego. Nie wchodzą do spadku kwoty, które bank jest zobowiązany wypłacić na podstawie przepisów szczegółowych (np. koszty pogrzebu).
Należy pamiętać, że polisa na życie rządzi się odrębnymi prawami aniżeli inne środki wchodzące w skład masy spadkowej. Uposażonym w polisie może być każdy, niekoniecznie osoba, której ustawowo należy się spadek. Dlatego w przypadku ubezpieczenia na życie osoba uposażona nie jest spadkobiercą. Polisa na życie jest instrumentem wyłączonym z prawa spadkowego i nie podlega ona zaskarżeniu. Wszelkie więc kłopoty związane z otrzymaniem masy spadkowej nie mają zastosowania w przypadku polisy. Suma ubezpieczenia nie podlega także opodatkowaniu. Wszystko to sprawia że warto mieć ubezpieczenie na życie, bo daje ono pewność, że ustanowiona przez nas osoba, zwana w OWU osobą uposażoną, nie spotka się z żadnymi problemami w momencie otrzymania sumy ubezpieczenia.
|